Rahim filmi çekilmesi ile gerçekleşebilecek olası riskler

RAHİM FİLMİNİN (HSG’NİN) RİSKLERİ
İLAÇLI RAHİM-TÜP  FİLMİNİN ZARARLARI, YAN ETKİLERİ

Hastalar tarafından her işlemde olduğu gibi rahim filminde de bir risk veya zararlı etki var mı sorusu en çok merak edilen konulardan birisidir. Maalesef tıpta risk içermeyen bir girişim veya işlem pek yoktur ancak bazı işlemlerde risk çok azdır, bazılarında daha yüksektir. Rahim filmi yani HSG (histerosalpingografi) bu açıdan çok nadiren bazı riskler içeren bir işlemdir.

Rahim filmi çekilmesi ile gerçekleşebilecek olası riskler, komplikasyonlar:
– Enfeksiyon: Rahim ve tüpleri, karın içerisini ilgilendiren enfeksiyon (PID) meydana gelebilir. Bu durumda hastanın genellikle fazla ağrı ve ateş şikayetleri olur. Antibiyotik tedavisi ile düzelir.
– Rahim içerisine verilen kontrast maddeye karşı alerji.
– Vajinal kanama, lekelenme: Genellikle bir iki gün içerisinde kendiliğinden durur.
– Bayılma, baş dönmesi
– Radyasyon riski: HSG sırasında çok az miktarda röntgen ışını verilir, bir böbrek filminden daha azdır genellikle.
– Bunların dışında da rahim ağzı veya vajina ile ilgili yırtılma, kanama gibi çok nadiren görülen hatta pratikte pek rastlanmayan riskler meydana gelebilir.

Yukarıda anlatılan riskler dışında rahim filmi kadının rahim, tüp veya yumurtalık organlarına zarar verecek, şekillerini ve yapılarını bozacak bir işlem değildir. Kadının doğurganlık kapasitesi üzerinde herhangi bir olumsuz etki göstermez hatta tüplerdeki ufak tıkanıklıkların açılması nedeniyle hamilelik şansında bir miktar artış sağlar, bu konu hakkında ayrıntılı bilgiye buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Yumurta çatlatma iğnesi ne zaman yapılır

YUMURTA ÇATLATMA İĞNESİ NEDİR?
KADINLARDA YUMURTLAMA İĞNESİ

Yumurta çatlatma iğnesi nedir? Ne işe yarar?
Kısırlık (infertilite) tedavisi gören hastalara en sık önerilen ilaçlardan birisidir yumurta çatlatma amacıyla kullanılan ilaçlar bu nedenle hastalar bu ilaçların ne olduğunu ve yumurtlamayı nasıl sağladığını merak ederler. Yumurta oluşturmak ve yumurtayı (folikülü) büyütmek amacıyla kullanılan ilaçlar farklıdır, bu yazıda kastedilen ilaç büyümüş folikülün çatlaması ve bu sayede yumurtlama sağlanması amacıyla kullanılan ilaçlardır.  Bu nedenle yumurta çatlatma iğneleri sadece yumurta büyüdüğünde tek doz olarak uygulanır, yumurta büyütme amacıyla kullanılan ilaçlar ise ardışık günler boyunca (1-2 hafta) her gün uygulanır genellikle, ta ki yumurta büyüyene kadar.
Aşağıdaki linklerden yumurta büyütmek amacıyla kullanılan iğne (enjeksiyon) ve tablet ilaçlar hakkında bilgi alabilirsiniz. Her iki yönteme de yumurta büyümesi sağlandıktan sonra yumurta çatlatma iğneleri uygulanabilir.
– İğne İle Yumurtlama Tedavisi (KOH)
-Klomifen (Klomen, Serophene, Gonaphene) İle Kısırlık Tedavisi

Yumurta çatlatma iğneleri nasıl etki eder? İlaçtan kaç gün sonra çatlama olur?
Yumurta çatlatma iğneleri (Ovitrelle® , Pregnyl®, Profasi®) “human chorionic gonadotropin (HCG)” ismi verilen hormonu içerir. HCG hormonunun beta alt-birimi kanda gebelik testinde ölçülen hormondur. Bu ilaçlarda bulunan HCG alfa alt birimi yapı itibariyle beyinde hipofizden salgılanan luteinizan hormon (LH)’a çok benzer, aynı etkiyi yapar. LH hormonu normalde kadın vücudunda yumurtlama olmadan yaklaşık 36 saat önce yükselmeye başlayan ve maksimal değere ulaşması ile yumurtlamayı tetikleyen (yumurta çatlamasını sağlayan) hormondur. Bu konu hakkında ayrıntılı bilgiye buraya tıklayarak ulaşabilrisiniz. HCG içeren ilaçlar ile LH hormonunun bu etkisi taklit edilir, bu nedenle HCG ilacı (yumurta çatlatma iğnesi) uygulandıktan ortalama 36 saat sonra (bir buçuk gün sonra) yumurtla çatlaması yani yumurtlama (ovulasyon) olayı meydana gelir.

Yumurta çatlatma iğnesi nasıl uygulanır, nereye yapılır?
Bu ilaçlar genellikle cilt altına veya kas içerisine enjeksiyon yapılacak şekilde üretilir. Her markanın ne şekilde uygulanacağı prospektus kağıdında tarif edilir, doktorunuzun tavsiyesi ne şekilde ise o şekilde uygulamanı gerekir. Cİlt altı (subkutan) uygulama için üretilen ilaçlar genellikle göbek etrafına veya üst kol arka tarafına uygulanır. Kas içerisine (intramuskuler) uygulama amacıyla üretilen ilaçlar ise genellikle kalçaya uygulanır.

Yumurta çatlatma iğnesi ne zaman yapılır?
Bu ilaçlar genellikle yumurta 18-20 mm civarında büyüklüğe eriştiğinde uygulanır. Ancak çok fazla yumurta oluşmussa veya E2 hormon değeri çok yüksekse çatlatma iğnesi uygulanmayabilir bazı hallerde. Burada önemli olan yumurtanın eriştiği büyüklüktür, adetin kaçıncı gününde uygulandığı şeklinde bir kural yoktur. Yumurtanın yeterli büyüklüğe erişmesi genellikle adet kanaması başladıktan sonraki 10.-17 günler arasına denk gelir. Asla doktor kontrolü olmadan uygulanmaması gereken ilaçlardır.

Yan etkileri:
Olabilecek en ciddi tyan etkilerden birisi OHSS’dir. OHSS hakkında ayrıntılı bilgiye buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz. OHSS geliştiğinde karın ağrısıi bulantı, kusma, ishal, nefes darlığı, hızla kilo alma gibi belirtiler meydana gelebilir. Ciddi bir durumdur ve bu tür şikayetlerin varlığında hemen doktora başvurmak gerekir. Alerjik yan etkiler de meydana gelebilir nadiren. Yumurtalık kisti (over kisti) oluşumuna neden olabilir.

Yumurta çatlatma iğnesi ile hamile kalanlar ne zaman doktora başvurmalıdır?
Her hamilelikte olduğu gibi fark edilir edilmez hatta hiçbir belirti olmasa bile adet gecikmesi olduktan sonra doktora başvurulması gerekir. Yapılan kanda gebelik testi veya ultrasonografi değerlendirmeleri ile gebelik kesinleştirilir.

Yumurta çatlatma iğnesi ne kadar etkilidir?
Hap veya iğne ile yumurta büyütme tedavisi gören bir kadında, yumurta büyümesi sağlandıktan sonra yumurta çatlatma iğnesi uygulanması durumunda her ay için gebelik oluşma şansı yaklaşık %15 civarında değişmektedir. Bu  oran çiftin özelliklerine ve kısırlık nedenine göre değişiklik gösterir. Tedavi genellikle 3-6 ay süreince uygulanır.

Yumurta çatlatma iğnesinden kaç gün sonra cinsel ilişki olmalıdır?
Yumurtlama (folikül çatlaması) yumurta çatlatma iğnesi uygulandıktan 36 saat sonra olacağı için ilk ilişki bu saate yakın zamanda önerilir. Yumurta çatlatma ilacının yapıldığı gün ilişki önerilmez. İlk ilişkiden sonra birer gün ara ile bir iki kez daha ilişki önerilir.

Kadında FSH hormonu değeri normalde kaç olmalıdır

FSH HORMONU YÜKSEKLİĞİ
Kadında FSH hormonu  (Follicle stimulating hormone, Folikül uyarıcı hormon) beyinde hipofizden salgılanır ve adından da anlaşıldığı gibi yumurtalıklardaki folikülleri uyarır, büyümesini sağlar. Yumurtalıklardaki foliküller yumurtayı taşıyan ufak keseciklerdir. FSH hormonu etkisiyle foliküller büyür ve adetin orta döneminde LH (Luteinizan hormon) hormonun etkisiyle çatlama sonucunda yumurtlama (ovulasyon) gerçekleşir. FSH hormon ölçümü özellikle adet düzensizliği ve kısırlık (infertilite) problemi olan hastalarda önemlidir. Kanda FSH hormonu değeri adetin 3. günü (2-5 günler civarında) yapılır. Yaş ilerledikçe yumurtalık (over) rezervi azalır ve FSH hormonu yükselir. Özellikle 35 yaşından sonra FSH hormonunda yavaş yavaş yükselme izlenir ve 40 yaşından sonra bu yükselme daha da hızlanır. Yaş ilerlemesi dışında yumurtalıkların birinin veya bir kısmının ameliyatla alınması veya kist ameliyatında yumurtalığın hasar görmesi gibi durumlar da FSH’nın artmasına neden olur. Kullanılan ilaçlar veya korunma yöntemleri (doğum kontol hapları ve diğer..) FSH’nın yükselmesine neden olmazlar.

Kadında FSH hormonu değeri normalde kaç olmalıdır?
Adetin 3. gününde bakılan FSH hormonu değerinin 8-10’un altında olması normal kabul edilir. Adetin diğer zamanlarında bakılırsa daha yüksek çıkabilir ve sonuç yanıltıcı olabilir bu nedenle özellikle foliküler fazın başlangıcında yani adetin ilk günlerinde ölçüm yapılmalıdır.

FSH hormonu kaçın üzerine çıkarsa hamilelik zorlaşır?
FSH hormonu değeri 10’un üzerine çıktığında hamile kalma şansında düşüş meydana gelebilir. FSH 15’in üzerine çıktığında hamile kalma problemi ciddi seviyede olur. FSH’taki artış ne kadar fazla olursa gebelik elde edilmesi o kadar zorlaşır. Bu hem kendiliğinden (spontan) gebelikler için geçerlidir hem de ilaç tedavisi ile veya tüp bebekle elde edilen gebelikler için geçerlidir. FSH 25’den yüksek ise kendiliğinden veya tedavi ile, tüp bebek ile hamilelik elde edilmesi yok denecek kadar nadirdir.

Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta FSH hormonu farklı aylarda dalgalanmalar gösterebilir. Örneğin bir ay adetin 3. gününde yapılan ölçümde FSH değeri kötü yani yüksek çıkabilir, 1-2 ay sonra adetin 3. günü yapılan ölçümde FSH değeri düşük çıkabilir. Bu durumda araştırmalar göstermiştir ki yüksek (kötü) olan değer geçerlidir. Yani bu hastalarda hamilelik şansı düşüktür ve 1-2 ay sonra yapılan tekrar ölçümlerinde FSH düşük bile olsa hamilelik şansının arttığını göstermez. Bu tür durumlarda klomifen sitrat testi gibi testlerle FSH değeri ve over rezervi daha net değerlendirilebilir.

FSH değerini düşürmek mümkün müdür?
Bazı hastalar hamilelik şansını arttırmak için FSH değerini düşürmek için neler yapılabilir gibi arayışlara girebilmektedirler. FSH yükselmesi yaşla birlikte yumurtalık rezervindeki azalmayı ifade eder ve yaşlanma gibi bu da geri dönemez. Yaş ilerledikçe kadında yumurta sayısı ve kalitesi azalır ve hiçbir ilaç veya tedavi (veya bitkisel yiyecekler, içecekler, çaylar) yumuta sayısını ve kalitesini tekrar düzeltemez. Bu durumda yapılması gereken FSH’yı düşürmeye çalışmak değil, daha da yükselmeden tedavi ile gebelik elde etmeye çalışmaktır. Bunun dışındaki uğraşlar hastanın vakit kaybetmesine ve FSH’nın geçen sürede daha fazla yükselmesine neden olacaktır.

Kadında çocuk sahibi olabilme kapasitesini yani over rezervini gösteren tek değer FSH değildir. Bunun dışında farklı tahlilller ve testler, yöntemler vardır. Bunlar hakkında detaylı bilgiye buraya tıklayarak over rezervi değerlendirilmesi konusunda ulaşabilirsiniz.

FSH’nın 25 gibi çok yüksek olduğu durumlarda kendiliğinden veya tedavi ile hatta tüp bebek ile hamilelik elde edilemez. Bu durumda tek çare genç bir kadında yumurta bağışı (oosit donasyonu) yöntemi ile yumurta alınması ve FSH’ı yüksek olan kadının rahmine transfer edilmesidir. Ancak bu yöntem ülkemizde yasaktır. Bu çiftler için bir seçenek de evlat edinmedir.